Dr. Mustafa TORUN - Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı, ÇEKED Başkanı
Yaz aylarıyla birlikte sıcaklık ve nemin artması, ishal etkeni olan bakteri, virüs ve parazitlerin çoğalması için uygun zemin oluşturur. Rotavirüs, norovirüs, Salmonella, Shigella, E. coli ve Campylobacter başta olmak üzere besin kaynaklı enfeksiyonlar ve zehirlenmeler, mayıs-eylül döneminde belirgin şekilde artış gösterir.
Koruyucu hekimlik; hastalık ortaya çıktıktan sonra tedavi etmek yerine, risk etmenlerini ortadan kaldırarak toplumu korumayı amaçlar. Bu yaklaşım birey, aile, toplum ve çevre başlıkları altında ele alınmalı.
1. BİREYSEL VE AİLE DÜZEYİNDE KORUNMA NASIL OLMALI?
Güvenli Gıdanın 5 Altın Kuralı olarak Dünya Sağlık Örgütü’nün temel ilkeleri bizlere yol gösterici:
Eller, yemek öncesi ve tuvalet sonrası sabunla en az 20 saniye boyunca yıkanmalı.
Çiğ et, tavuk ve yumurta ile sebze-meyve ve pişmiş gıdalar için ayrı doğrama tahtası ve bıçak kullanılmalı.
Tüm gıdalar, özellikle kıyma, tavuk, yumurta ve deniz ürünleri; iç sıcaklığı 74°C’yi geçecek şekilde iyice pişirilmeli.
Tehlike sıcaklığı 5°C-60°C arası. Bu sıcaklık aralığında mikroorganizmalar hızla çoğalır. Bu nedenle sıcak yemekler 60°C üzerinde, soğuk gıdalar ise +4°C altında tutulmalı.
Piknik, düğün ve toplu yemek gibi organizasyonlarda; mayonezli salatalar, kremalı pastalar, çiğ köfte, açıkta satılan süt ve süt ürünleri yüksek risk taşır.
Şüpheli gıdaların “Tekrar ısıtılarak kurtarılamayacağı” kuralı unutulmamalı.
2. TOPLUMSAL VE KURUMSAL ÖNLEMLER NELER?
Tarım ve Orman Bakanlığı ile belediye zabıta ekipleri, yaz sezonunda denetimleri sıklaştırmalı.
Restoran, büfe, seyyar satıcı, toplu tüketim yerleri ve plaj işletmelerinde; soğuk zincir, personel hijyeni ve altyapı koşulları denetlenmeli.
Okullar, yaz kursları ve spor kamplarında öğrencilere el yıkama ve gıda güvenliği konusunda eğitim verilmeli.
İçme suyu şebekelerinin klor düzeyleri düzenli olarak izlenmeli; arıza ve kesintiler sonrasında gerekli dezenfeksiyon işlemleri yapılmalı.
Kanalizasyonun içme ve kullanma suyuna karışması, ishal salgınlarının en sık nedenlerinden biri.
3. ÇEVRESEL SÜRVEYANS VE ERKEN MÜDAHALE NASIL OLMALI?
İl ve ilçe sağlık müdürlükleri, yaz aylarında aktif sürveyans çalışmalarını yürütmeli.
Aynı okul, askeri birlik, fabrika veya organizasyonda ikiden fazla ishal vakası bildirilmesi, “toplu zehirlenme” şüphesiyle değerlendirilerek filyasyon çalışması gerektirir.
Gıda ve dışkı örnekleri hızla incelenmeli, kaynak tespit edilerek ortadan kaldırılmalı.
SONUÇ OLARAK NE SÖYLEYEBİLİRİZ?
Yaz ishalleri kader değil. Temiz su, temiz el, güvenli gıda ve soğuk zincirin korunması sayesinde hem çocuk ölümleri hem de iş gücü kayıpları büyük ölçüde önlenebilir.
Tedavi edici hekimlik acilde başlar; koruyucu hekimlik ise mutfakta, çeşmede ve pazarda başlar.
Tedavi hekimliği yerine koruyucu hekimlik ilkelerini önceliğimiz haline getirmeliyiz.
Yorumlar