Enflasyon, üç yıldır devam eden Şimşek programının başlangıcındaki yüzde 38 seviyesinin yalnızca 6 puan altına inerek Haziran 2026 itibarıyla yüzde 32 seviyesine geldi. Gıda fiyatları ise yaz aylarındaki ürün bolluğuna rağmen gerilemiyor. Toplum nezdinde bir güven yaratmayan program ve uygulayıcılarının dahi artık gizleyemediği başarısızlıkları ortada duruyor.
ABD-İran savaşında yeniden tırmanan çatışmalar da ülke ekonomisini yeni bir enerji ve zam şokuyla karşı karşıya bıraktı. ABD merkezli yatırım bankası Goldman Sachs, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışının kesintiye uğramaya devam etmesi halinde Brent petrolün yılın son çeyreğinde 120 doların üzerine çıkabileceğini belirtti. Banka, gerilimin azalması halinde Brent'in son çeyrekte ortalama 80 dolar, 2027'de ise 75 dolar olmasını bekliyor.
YAKIT MALİYETİ KATLANDI
ABD-İran savaşında yeniden tırmanan gerilim, akaryakıt fiyatlarına zam olarak yansıyor. Son olarak motorinin litre fiyatına 1 lira 14 kuruş, benzin fiyatlarına da 1 lira 23 kuruş zam geldi. Artışla motorinin litre fiyatı İstanbul'da 74 lirayı, Ankara ve İzmir'de 75 lirayı, bazı Doğu illerinde ise 77 lirayı aştı. Motorinin litre fiyatı Hakkari'de 77,12 liraya çıkmış oldu. Savaş öncesinde motorinin litresi yaklaşık 60 liradan satılıyordu.
Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar tüketici enflasyonunu hem doğrudan hem de ulaştırma hizmetleri ve gıda başta olmak üzere birçok sektöre maliyetler kanalıyla dolaylı olarak etki ediyor. Akaryakıt fiyatlarındaki hareket hem enflasyonun seyri hem de maliyet ve beklenti yoluyla fiyat baskıları açısından önemli rol oynuyor.
Akaryakıt fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisinin en somut örneği ise yaş sebze ve meyve taşımacılığında görülüyor. Tarımsal üretimden sofraya uzanan zincirde en önemli maliyet kalemlerinden biri olan lojistik giderleri katlanıyor. Antalya'dan İstanbul'a sebze taşıyan 20 ton kapasiteli bir kamyonun yalnızca yakıt maliyeti, savaş öncesine göre yaklaşık üçte bir oranında yükseldi.
Antalya ile İstanbul arasında tarla, hal ve dağıtım noktalarına yapılan ulaşım da dikkate alındığında yaklaşık 800 kilometrelik bir güzergâh kat ediliyor. 20 ton taşıma kapasiteli bir kamyonun 100 kilometrede ortalama 40 litre motorin tükettiği kabul edildiğinde, tek yön taşımacılık yaklaşık 320 litre motorin harcanıyor.
Savaş öncesi motorinin litre fiyatı 60 lira seviyesindeyken aynı yolculuğun yakıt maliyeti 19 bin 200 lira olarak hesaplanıyordu. Bugün motorinin litre fiyatının 76 liraya yükselmesiyle birlikte aynı seferin yakıt gideri 24 bin 320 liraya çıktı. Böylece tek seferde yalnızca motorin kaynaklı ek maliyet 5 bin 120 liraya ulaştı. Başka bir ifadeyle 20 ton sebze taşıyan bir kamyonda kilogram başına yakıt maliyeti 96 kuruştan 1 lira 22 kuruşa yükseldi.
Sadece motorin zammı nedeniyle her kilogram sebzenin yalnızca İstanbul'a ulaştırma maliyetine yaklaşık 26 kuruş eklendi. Bunun yanında otoyol ve köprü ücretleri, araç bakım giderleri, lastik maliyetleri, şoför ücretleri ve finansman giderlerindeki artışların da taşıma maliyetlerini yukarı çekiyor. Bu nedenle üreticiden çıkan ürünün tüketiciye ulaşıncaya kadar oluşan toplam maliyet üzerindeki baskı giderek artıyor.
∗∗∗
PETROL ETKİSİ ARTACAK
Enflasyon sepetinde akaryakıt harcamalarının payı yüzde 3,21. Merkez Bankası ekonomistlerinin, Mart 2026-Şubat 2027 döneminde ortalama Brent petrol fiyatının 70 ila 90 dolar arasında değiştiği senaryolar üzerinden yaptığı analize göre, Brent petrolün ortalama 70 dolar olduğu, petrol fiyatındaki artışın pompa fiyatlarına birebir yansıdığı ve eşel mobil uygulamasının bulunmadığı durumda yıllık enflasyon 12 ay sonunda 1,9 puan yükseliyor. Eşel mobil uygulaması ise doğrudan ve dolaylı fiyat artışlarını sınırlayarak bu etkinin 0,6 puana gerilemesini sağlıyor.
Brent petrolün ortalama 90 dolar olduğu senaryoda ise eşel mobil uygulaması bulunmadığında enflasyona etki 5,36 puan olarak hesaplanırken, eşel mobil uygulandığında bu etki 1,6 puana düşüyor. Ancak hükümet, akaryakıt zamlarının tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil sistemini de 1 Ekim'e kadar kademeli olarak kaldırıyor. Böylece petrol fiyatlarındaki artışların pompa fiyatlarına yansıması daha da belirgin hale gelecek.
Yorumlar